Custerd's Quest

Kaseta z nazwą, która nie chce się do niczego zobowiązać. Custerd's Quest tkwi w archiwum zapomnianych gier na ZX Spectrum – bez wydawcy, bez roku, bez nazwiska autora nabazgranego gdziekolwiek na etykiecie. Nawet tytuł płata figle: chodzi o custard, czyli angielski budyń? O Custera, generała, którego nikt nie zaprasza na obiad? A może to po prostu literówka, z którą ktoś postanowił żyć? Gra nie udziela odpowiedzi i to jedyne, co jest w niej naprawdę szczere.

Wiemy tyle: to gra o wyprawie. Zapewne o poszukiwaniu czegoś. Dalej mgła tylko gęstnieje. Nie przetrwała żadna instrukcja, żadna zapowiedź w prasie, żadne zdjęcie automatu w jakimś zakurzonym archiwum Sinclair User, które mogłoby nas poprowadzić. Uruchamiasz ją na Spectrum – taśma klika, napęd jęczy, pokój wypełnia charakterystyczny szum rozpadającego się nośnika magnetycznego – i masz sam wymyślić, co dalej. To albo najczystsza forma eksploracji, albo najokrutniejsza forma zapomnienia.

Samo Spectrum nigdy nie było łaskawe dla zagubionych. Jednokolorowe sprite'y na czarnym tle, wykrywanie kolizji, które czasem działało, a czasem postanawiało wziąć urlop, sterowanie z klawiatury, które karało cię za samo istnienie. Jeśli gra Custerd's Quest trzymała się tego schematu – a która gra na Spectrum się go nie trzymała? – to omijałeś przeszkody, zbierałeś przedmioty, unikałeś różnych rzeczy i przemierzałeś ekrany, które z grubsza wyglądały, jakby coś znaczyły. Odświeżanie obrazu migotało gdzieś pomiędzy znośnym a wywołującym migrenę. Dźwięk, jeśli w ogóle był, dobiegał z wbudowanego brzęczyka: przenikliwy, cienki, dźwiękowy odpowiednik dentystycznego wiertła puszczonego przez telefon.

Te zagubione, bezimienne gry to dziwne artefakty. Nikt ich nie projektował z myślą o tym, by zapadły w pamięć. Żadnego budżetu na marketing, żadnego miejsca na półce w Boots, żadnej recenzji w piśmie o grach, która podpowiedziałaby, czy warto wydać na nie kieszonkowe. Ktoś to napisał – w asemblerze Z80 albo w BASIC-u – debugował po ciemku, nagrał na taśmę, a potem świat poszedł dalej. Spectrum poszło dalej. Programista poszedł dalej. Gra została w tyle jak skarpetka zapomniana w suszarce.

Granie w nią dzisiaj, o ile w ogóle uda się ją znaleźć, oznacza pogodzenie się z tym, że nie będziesz wiedzieć, co robisz. To nie wada, tylko faktura tej rzeczy. Żadnego samouczka, żadnego dziennika zadań, żadnego menu z objaśnieniem zasad. Poruszasz się na wyczucie i na szczęście, co – zależnie od twojej cierpliwości i ciśnienia krwi – działa albo kojąco, albo doprowadza do szału. Dla kogoś, kogo ciekawi szerokie zaplecze Spectrum – setki gier, o których nikt nie pisał – to rzetelna archeologia. Dla wszystkich innych to gra zagadka w najściślejszym sensie: nie rozwiążesz jej, bo nie ma tu nic do rozwiązania.

Custerd's Quest zasługuje na miejsce w przeglądarkowym archiwum, gdzie przetrwa jak mucha w bursztynie – jako przypomnienie, że nie każda gra musi krzyczeć, by zwrócić twoją uwagę. Ta szepcze. Może warto poświęcić jej pięć minut, choćby po to, by poczuć smak zapomnienia i zrozumieć, co znaczyło włożyć kasetę, nie mając pojęcia, czego się spodziewać. Na tym polega prawdziwa wyprawa – nie na odnalezieniu tego, czego szukał Custerd, ale na odkryciu, kto stworzył tę dziwną, milczącą rzecz i dlaczego.