oldgame.cz — stare i retro gry online za darmo
PL
Pulpit 95
Novinky _□✕

Gry przygodowe, od parsera tekstowego do myszki

8. 9. 2026 · Redakce oldgame.cz

Ze wszystkich gatunków z lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych to gry przygodowe najbardziej zależały od jednej rzeczy, której polski gracz zwykle nie miał. Od znajomości angielskiego. Strzelankę dawało się przejść bez rozumienia choćby słowa, ale przygodówka bez tekstu przestaje istnieć, bo tekst jest w niej całą rozgrywką.

Najpierw było samo pisanie

Gatunek zaczął się w połowie lat siedemdziesiątych od programu, który nie miał grafiki. Will Crowther napisał Colossal Cave Adventure na podstawie własnych wypraw do jaskiń w Kentucky, a Don Woods rozbudował go rok później o zagadki i skarby. Gracz dostawał opis miejsca i migający kursor, w który wpisywał dwa słowa, na przykład weź lampę.

Z tego pomysłu wyrosło Zork i cała szkoła Infocomu, gdzie jakość gry mierzyło się jakością opisów. Ograniczeniem był parser, czyli program rozpoznający wpisywane komendy. Rozumiał kilkaset słów i ani jednego więcej, więc połowa zabawy polegała na zgadywaniu, jakim czasownikiem autor nazwał czynność, którą gracz miał już dawno w głowie.

Sierra dodała obrazek i śmierć

Ken i Roberta Williams założyli firmę, która nauczyła przygodówki rysować. Ich Mystery House z 1980 roku było pierwszą grą tekstową z ilustracjami, a cztery lata później pojawił się King's Quest, gdzie postać wreszcie chodziła po ekranie i można ją było prowadzić strzałkami. Wpisywanie komend zostało, ale świat przestał być listą pokoi.

Sierra przyniosła też coś, co dziś wygląda na okrucieństwo. W jej grach dawało się zginąć w każdej chwili, a co gorsza dawało się doprowadzić grę do stanu, w którym dalsze przejście było już niemożliwe, choć gracz dowiadywał się o tym dopiero dwie godziny później. Nieużyty przedmiot z pierwszej lokacji potrafił zablokować zakończenie. Zapisywanie stanu gry było więc nie wygodą, tylko obowiązkiem.

Kosmiczny sprzątacz i handlowiec w białym garniturze

Z tej samej szkoły wyszły dwie serie, które zbudowały renomę firmy na humorze. W Space Quest gracz wcielał się w Rogera Wilco, woźnego na statku kosmicznym, który ratuje galaktykę wyłącznie dlatego, że akurat spał w schowku na mopy, gdy reszta załogi ginęła. Autorzy, Mark Crowe i Scott Murphy, wypełnili grę żartami z filmów science fiction.

Drugą był Leisure Suit Larry Ala Lowe'a, opowieść o czterdziestolatku w białym garniturze, któremu przez całą grę nic nie wychodzi. Gra pytała na starcie o wiedzę z lat siedemdziesiątych, żeby odsiać dzieci, i był to jeden z pierwszych przypadków zabezpieczenia wiekowego w grach. Sierra próbowała potem niemal każdego gatunku w tej formule, od policyjnego śledztwa w Police Quest po Laura Bow, czyli kryminał w rezydencji na wzór powieści Agathy Christie.

Najdalej poszła seria Quest for Glory małżeństwa Cole, która wymieszała przygodówkę z papierowym erpegiem. Bohater miał współczynniki, trenował je i wybierał klasę postaci, a w czwartej części trafiał do doliny wzorowanej na słowiańskich podaniach, z babą jagą włącznie.

LucasArts i zasada, że nie da się przegrać

Konkurencja z LucasArts wybrała przeciwną filozofię. W grach na silniku SCUMM nie dało się zginąć ani zablokować rozgrywki, bo projektanci uznali, że karanie gracza za ciekawość jest po prostu złym pomysłem. Zamiast wpisywania komend pojawiła się lista czasowników na dole ekranu i myszka.

Najlepiej widać to po Indiana Jones and the Fate of Atlantis z 1992 roku. Gra dzieliła się na trzy ścieżki, więc raz przechodziło się ją sprytem i rozmową, raz pięściami, a raz z towarzyszką, która rozwiązywała część zagadek za bohatera. To była wtedy rzadkość, bo oznaczała potrojoną pracę przy tej samej fabule.

Pod koniec dekady gatunek stracił oddech i stało się to bardzo szybko. Wydawcy postawili na trójwymiar i na akcję, a przygodówka nie miała czym odpowiedzieć, bo jej największym atutem był scenariusz, którego nie da się pokazać na okładce ani w reklamie. Kilka dużych premier z lat dziewięćdziesiątych sprzedało się słabo mimo świetnych recenzji i tego wystarczyło, żeby duże studia odpuściły temat na dobre kilkanaście lat.

Bariera języka i polska odpowiedź

W Polsce gatunek przez lata pozostawał zajęciem dla wytrwałych. Angielskie wersje krążyły bez instrukcji, słownik leżał obok klawiatury, a wpisanie komendy w obcym języku wymagało najpierw odgadnięcia jej po polsku. Brytyjski Simon the Sorcerer z 1993 roku był o tyle łatwiejszy, że sterowało się w nim myszką, ale całe poczucie humoru nadal siedziało w tekście.

Dlatego rodzime produkcje znaczyły w tym gatunku więcej niż gdzie indziej. Teenagent studia Metropolis Software był pierwszą dużą polską przygodówką z pełnym dubbingiem i żartami, których żaden zagraniczny tytuł nie mógł mieć, bo dotyczyły rzeczy widzianych z okna. Dwa lata później ukazał się Sfinx, a przez drugą połowę dekady wydawcy zaczęli wreszcie tłumaczyć duże zachodnie tytuły, co dla tego gatunku było ważniejsze niż jakikolwiek postęp w grafice.

Jak grać w to dzisiaj

Dwie rady na start. Przy grach z parserem trzymaj pod ręką listę czasowników, bo połowa zacięć wynika z nazewnictwa, a nie z zagadki. Przy grach Sierry zapisuj stan w osobnych slotach co kilkanaście minut, inaczej pierwsza pomyłka cofnie cię na sam początek. Cały zestaw znajdziesz w dziale gier przygodowych i wszystko uruchamia się w przeglądarce.

Warto też zmienić nastawienie. Te gry nie były robione na jeden wieczór, tylko na kilka tygodni po godzinie dziennie, a autorzy zakładali, że nad zagadką myśli się w szkole albo w tramwaju. Jeśli utkniesz, odejdź od klawiatury zamiast szukać rozwiązania w sieci. Moment, w którym odpowiedź przychodzi sama pod prysznicem, jest dokładnie tym, za co się wtedy płaciło.

Więcej z magazynu

← Všechny novinky

» Losowa
🚪 Klasyczna strona